ارتز مخصوص کودکان فلج مغزی

ارتز مخصوص کودکان فلج مغزی توسط متخصصان ارتز و پروتز در کلینیک ارتوپدی فنی پارسه در قائم مقام فراهانی ارائه می شود. فلج مغزی یکی از شایع‌ترین اختلالات عصبی در کودکان است که روی حرکت، کنترل عضلات و وضعیت بدنی آن‌ها اثر می‌گذارد. کودکی که با این شرایط زندگی می‌کند، ممکن است با چالش‌های فراوانی در راه رفتن، تعادل، نشستن یا حتی گرفتن اشیاء ساده مواجه باشد. یکی از ابزارهای حیاتی برای بهبود کیفیت زندگی این کودکان، استفاده از ارتز مخصوص کودکان فلج مغزی است. اما انتخاب ارتز مناسب و استفاده صحیح از آن، نیازمند آگاهی و شناخت دقیق توسط والدین و مراقبان است. در این راهنما، همه چیزهایی که باید درباره ارتزهای مخصوص کودکان فلج مغزی بدانید، به زبان ساده و دقیق توضیح داده شده است تا مسیر توانبخشی برای کودک شما هموارتر و مؤثرتر شود.

فلج مغزی چیست؟

فلج مغزی یا CP (Cerebral Palsy) مجموعه‌ای از اختلالات عصبی غیرپیش‌رونده است که در نتیجه آسیب به مغز در دوران بارداری، زمان تولد یا بعد از آن رخ می‌دهد. این آسیب‌ها ممکن است به دلایل مختلفی مانند زایمان سخت، عفونت‌ها، کمبود اکسیژن یا نارسایی زودرس ایجاد شوند.

فلج مغزی بر کنترل حرکت و وضعیت عضلات تأثیر می‌گذارد، اما شدت و نوع تأثیر در کودکان مختلف متفاوت است. برخی ممکن است تنها اختلالات حرکتی خفیف داشته باشند، در حالی که برخی دیگر نیازمند کمک دائمی برای انجام امور روزمره هستند.

انواع فلج مغزی:

• اسپاستیک (Spastic): شایع‌ترین نوع، با عضلات سفت و حرکات دشوار.
• آتتوئید (Athetoid): شامل حرکات غیرارادی و کنترل‌نشده.
• آتاکسیک (Ataxic): تأثیر بر تعادل و هماهنگی حرکتی.
• ترکیبی: ترکیبی از انواع بالا.

این بیماری قابل درمان نیست، اما با توانبخشی مؤثر، درمان دارویی، کاردرمانی، فیزیوتراپی و ابزارهایی مثل ارتز، می‌توان کیفیت زندگی را به شکل چشم‌گیری افزایش داد.

ارتز مخصوص کودکان فلج مغزی

کودک مبتلا به فلج مغزی ممکن است نتواند به طور طبیعی راه برود، تعادل خود را حفظ کند یا عضلات خود را به شکل مؤثری کنترل نماید. اینجا جایی است که ارتز وارد عمل می‌شود. ارتزها به‌عنوان ابزاری حمایتی عمل می‌کنند که هدف اصلی آن‌ها کمک به تثبیت مفاصل، بهبود وضعیت بدنی، افزایش تعادل و کاهش خطر سقوط است.

برخی از اهداف استفاده از ارتز در این کودکان:

• بهبود حرکت و راه رفتن: ارتز می‌تواند به پاها و دست‌های کودک کمک کند تا بهتر و پایدارتر حرکت کنند.
• اصلاح یا پیشگیری از تغییر شکل اندام: کودکان فلج مغزی به دلیل فشار نامتوازن عضلات، در معرض تغییر شکل استخوان‌ها و مفاصل هستند.
• کاهش درد و فشار روی عضلات: با توزیع بهتر وزن بدن و حمایت از مفاصل.
• کمک به استقلال فردی: بسیاری از کودکان با استفاده از ارتز، می‌توانند مستقل‌تر حرکت کرده و امور روزمره را انجام دهند.

نکته‌ی کلیدی این است که استفاده از ارتز صرفاً نباید برای “حمایت” باشد، بلکه باید به کودک کمک کند در مسیر پیشرفت حرکتی خود قدم بردارد. البته، انتخاب اشتباه یا استفاده نادرست از ارتز می‌تواند نتیجه معکوس داشته باشد.

انواع ارتزهای مورد استفاده در فلج مغزی

بسته به نوع و شدت فلج مغزی، ارتزهای متفاوتی تجویز می‌شوند. این ارتزها هر کدام عملکرد خاصی دارند و برای نواحی مختلف بدن طراحی شده‌اند. شناخت این انواع می‌تواند به والدین کمک کند تا گزینه‌ی مناسب‌تری برای کودکشان انتخاب کنند.

۱٫ ارتز مچ و پا (AFO – Ankle-Foot Orthosis):

• رایج‌ترین نوع ارتز برای کودکان فلج مغزی.
• کمک به صاف نگه داشتن مچ پا و بهبود راه رفتن.
• پیشگیری از افتادگی پا (foot drop) در هنگام راه رفتن.

۲٫ ارتز زانو، مچ و پا (KAFO – Knee-Ankle-Foot Orthosis):

• برای کودکانی با ضعف شدید عضلات پا و زانو.
• افزایش ثبات زانو در هنگام ایستادن و راه رفتن.
• در مواردی که AFO کافی نباشد، KAFO تجویز می‌شود.

۳٫ ارتز ران، زانو، مچ و پا (HKAFO):

• شامل لگن نیز می‌شود و برای کودکانی با ناتوانی شدید حرکتی کاربرد دارد.
• بیشتر برای کودکان دارای فلج مغزی دوطرفه شدید مناسب است.

۴٫ ارتز تنه (TLSO – Thoraco-Lumbo-Sacral Orthosis):

• برای حمایت از ستون فقرات و کنترل انحنای بیش از حد (اسکولیوز).
• به بهبود وضعیت نشستن و تعادل کمک می‌کند.
• ۵٫ ارتزهای دست و انگشت:

برای کودکانی که در گرفتن یا استفاده از دستان خود مشکل دارند.

• جلوگیری از جمع‌شدگی غیرارادی انگشتان و مچ دست.
• کمک به حفظ دامنه حرکتی و اصلاح وضعیت عضلات.

۶٫ ارتز شبانه (Night Splints):

• معمولاً در زمان خواب استفاده می‌شوند.
• کمک به کشش عضلات و پیشگیری از کوتاه‌شدگی تاندون‌ها.

انتخاب بین این مدل‌ها باید بر اساس ارزیابی دقیق تیم توانبخشی و نیازهای حرکتی کودک انجام شود. ترکیب صحیح ارتز با برنامه‌ی توانبخشی فعال، می‌تواند تأثیر چشم‌گیری در پیشرفت عملکرد جسمانی کودک داشته باشد.

مزایای استفاده از ارتز در کودکان فلج مغزی

استفاده از ارتز صرفاً به دلیل توصیه پزشک نیست؛ بلکه ابزاری واقعی برای تغییر زندگی کودک است. وقتی به‌درستی طراحی و استفاده شود، ارتز می‌تواند نه‌تنها حرکت را بهبود بخشد بلکه جلوی بسیاری از مشکلات ثانویه را نیز بگیرد.

مهم‌ترین مزایا:

بهبود تعادل و ثبات هنگام حرکت: کودکان فلج مغزی معمولاً به دلیل ضعف عضلانی یا ناهماهنگی حرکات، در حفظ تعادل دچار مشکل‌اند. ارتز می‌تواند پایه‌ای پایدارتر برای ایستادن و حرکت فراهم کند.

اصلاح الگوی حرکتی: برخی ارتزها می‌توانند الگوی راه رفتن را اصلاح کنند. برای مثال، AFO با جلوگیری از افتادگی پا به کودک اجازه می‌دهد گام‌های طبیعی‌تری بردارد.

کاهش فشار روی مفاصل: به ویژه در زانو و مچ، ارتز با توزیع بهتر نیروها، از فرسایش زودرس مفاصل جلوگیری می‌کند.

پیشگیری از بدشکلی‌های استخوانی: به‌خصوص در دوره رشد، زمانی که استخوان‌ها به‌سرعت شکل می‌گیرند. ارتز می‌تواند جهت رشد طبیعی آن‌ها را هدایت کند.

کاهش درد و اسپاسم: بسیاری از کودکان فلج مغزی دچار اسپاسم عضلانی هستند. ارتز با حمایت مناسب، می‌تواند فشار روی عضلات را کاهش داده و درد را کمتر کند.

افزایش استقلال فردی: هر قدمی که کودک بتواند خودش بردارد، یک گام به سوی خوداتکایی بیشتر است. ارتز می‌تواند در این مسیر نقش بسیار مهمی ایفا کند.

استفاده از ارتز هیچ‌گاه جایگزین درمان‌های دیگر مثل فیزیوتراپی یا کاردرمانی نمی‌شود، بلکه آن را تکمیل می‌کند. وقتی ارتز به‌عنوان بخشی از یک برنامه جامع درمانی به‌کار گرفته شود، اثرگذاری آن چندین برابر خواهد شد.

چه زمانی استفاده از ارتز توصیه می‌شود؟

استفاده از ارتز در کودکان فلج مغزی نیازمند ارزیابی دقیق و تصمیم‌گیری مشترک بین والدین، پزشک و تیم درمانی است. اما برخی نشانه‌ها و وضعیت‌ها هستند که استفاده از ارتز را به ضرورتی غیرقابل‌چشم‌پوشی تبدیل می‌کنند.

نشانه‌هایی که ممکن است نشان‌دهنده نیاز به ارتز باشند:

• راه رفتن روی پنجه‌ها
• افتادگی پا یا کشیده شدن آن هنگام راه رفتن
• ناتوانی در حفظ تعادل هنگام ایستادن یا راه رفتن
• درد در مفاصل در اثر استفاده نادرست از عضلات
• بدشکلی‌های قابل‌مشاهده در مچ، زانو یا ستون فقرات
• اسپاسم شدید عضلانی