اسکولیوز در کودکان

اسکولیوز در کودکان معمولاً به‌ تدریج و بدون درد شروع می‌شود و اگر در مراحل اولیه تشخیص داده شود، اغلب می‌ توان با یک روش غیرجراحی مانند استفاده از بریس طبی، از پیشرفت آن جلوگیری کرد. اما این درمان نیازمند طراحی دقیق، پیگیری تخصصی و ساخت ابزار مناسب برای هر کودک است.

اسکولیوز به انحنای غیرطبیعی جانبی ستون فقرات گفته می‌شود. در حالت طبیعی، ستون فقرات از نمای پشتی باید کاملاً صاف باشد، اما در اسکولیوز، ستون فقرات به شکل S یا C در می‌آید. این انحنا ممکن است در ناحیه قفسه سینه، قسمت پایینی کمر یا در هر دو ناحیه ایجاد شود.

انواع اسکولیوز:

• ایدیوپاتیک (بی‌دلیل مشخص): شایع‌ترین نوع در کودکان، مخصوصاً در سنین قبل و بعد از بلوغ.
• مادرزادی: ناشی از اختلال در شکل‌گیری مهره‌ها از بدو تولد.
• عصبی-عضلانی: مرتبط با بیماری‌هایی مثل فلج مغزی، دیستروفی عضلانی یا اسپینا بیفیدا.

در اغلب موارد، اسکولیوز ایدیوپاتیک در دوران رشد سریع (مثلاً بلوغ) خود را نشان می‌دهد و ممکن است بدون هیچ علامتی پیشرفت کند، بنابراین غربالگری منظم در مدارس و توسط والدین اهمیت ویژه‌ای دارد.

دلایل بروز اسکولیوز در کودکان

اسکولیوز می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد، اما در اغلب موارد نوع ایدیوپاتیک دیده می‌شود؛ یعنی علت مشخصی برای آن یافت نمی‌شود. با این حال، برخی از عوامل زیر در بروز این مشکل نقش دارند:

• ژنتیک: سابقه خانوادگی در حدود ۳۰٪ موارد دیده می‌شود.
• ناتوانی‌های مادرزادی: مانند شکل‌گیری ناقص مهره‌ها یا اتصال غیرطبیعی آن‌ها.
• اختلالات عصبی-عضلانی: در کودکانی که دارای ضعف یا فلج عضلات هستند، انحراف ستون فقرات بسیار شایع‌تر است.
• وضعیت نادرست بدن: برخلاف باور عمومی، نشستن یا ایستادن غلط معمولاً باعث اسکولیوز نمی‌شود، اما می‌تواند وضعیت را در فرد مبتلا بدتر کند.

شناخت نوع و علت اسکولیوز به انتخاب روش درمان کمک زیادی می‌کند، چون هر کدام پاسخ متفاوتی به درمان‌های غیرجراحی مانند بریس دارند.

علائم و نشانه‌های اسکولیوز در کودکان

اسکولیوز در مراحل ابتدایی معمولاً بدون درد است و همین ویژگی باعث می‌شود والدین یا معلمان متوجه آن نشوند تا زمانی که انحنا به حدی برسد که با چشم قابل‌مشاهده باشد. اما با کمی دقت، می‌توان برخی نشانه‌های هشداردهنده را تشخیص داد و از پیشرفت عارضه جلوگیری کرد.

نشانه‌های ظاهری اسکولیوز عبارت‌اند از:

• غیرقرینگی شانه‌ها: یکی از شانه‌ها بالاتر از دیگری قرار می‌گیرد.
• برآمدگی کتف: زمانی که کودک به جلو خم می‌شود، یکی از کتف‌ها برآمده‌تر دیده می‌شود.
• کج شدن لگن: لگن به یک سمت تمایل پیدا می‌کند یا یکی از پاها کوتاه‌تر به نظر می‌رسد.
• انحراف تنه: بدن به سمت چپ یا راست متمایل می‌شود.
• تفاوت در طول دو آستین یا پایین بودن یک طرف دامن/شلوار: این موارد هنگام پوشیدن لباس ممکن است به چشم بیایند.
• کج شدن سر نسبت به خط وسط بدن

در موارد شدیدتر، اسکولیوز در کودکان می‌تواند منجر به:

• درد در ناحیه کمر یا گردن
• اختلال تنفسی
• کاهش تحرک‌پذیری یا خستگی زودهنگام

تشخیص زودهنگام، به‌خصوص در دوران رشد فعال (۹ تا ۱۴ سالگی)، می‌تواند تفاوت بزرگی در موفقیت درمان ایجاد کند. بررسی‌های منظم در مدرسه یا توسط پزشک خانواده توصیه می‌شود.

روشهای تشخیص

تشخیص اسکولیوز باید توسط پزشک یا متخصص ارتوپدی فنی صورت بگیرد. اگرچه بسیاری از علائم به‌صورت چشمی قابل‌تشخیص هستند، اما برای ارزیابی دقیق زاویه انحراف و نوع آن، تصویربرداری الزامی است.

مراحل تشخیص عبارت‌اند از:

معاینه فیزیکی اولیه (تست آدامز):

• کودک خم می‌شود و پزشک از پشت ستون فقرات را بررسی می‌کند.
• وجود برجستگی یا ناهمگونی نشان‌دهنده احتمال اسکولیوز است.

عکس‌برداری با اشعه ایکس (X-Ray):

• زاویه انحنای ستون فقرات با استفاده از روش Cobb اندازه‌گیری می‌شود.
• اگر زاویه بین ۱۰ تا ۲۵ درجه باشد، معمولاً بریس توصیه می‌شود.
• در صورت بیشتر بودن انحنا، ممکن است نیاز به جراحی مطرح شود.

اسکن‌های تکمیلی (در موارد خاص):

MRI یا CT scan برای بررسی علت‌های عصبی یا مادرزادی.

درمان اسکولیوز در کودکان؛ چرا اقدام سریع ضروری است؟

یکی از ویژگی‌های مهم اسکولیوز، تمایل آن به پیشرفت در دوره رشد کودک است. یعنی اگر درمان آغاز نشود، انحنا ممکن است شدیدتر شده و در آینده مشکلات جدی ایجاد کند. به همین دلیل، درمان باید در سریع‌ترین زمان ممکن آغاز شود.

چرا درمان زودهنگام اهمیت دارد؟

انحنای خفیف در کودکی ممکن است با رشد ناگهانی به سرعت تشدید شود.

در صورتی که درمان در دوران رشد انجام شود، از نیاز به جراحی در بزرگسالی پیشگیری می‌شود.

بریس تنها در زمانی مؤثر است که استخوان‌ها هنوز در حال رشد باشند.

مهم: بریس در اصلاح انحنای شدید مؤثر نیست، اما می‌تواند انحنای خفیف تا متوسط را کنترل کرده و از پیشرفت آن جلوگیری کند.

بریس چیست و چگونه در درمان اسکولیوز کمک می‌کند؟

بریس یک وسیله ارتوپدی سفارشی است که به کمک آن می‌توان انحنای ستون فقرات را در کودکان متوقف یا محدود کرد. این ابزار از مواد سخت و در عین حال سبک ساخته می‌شود و به‌طور اختصاصی برای بدن هر کودک طراحی می‌شود.

عملکرد بریس:

• با اعمال فشار در نقاط خاص ستون فقرات، نیروهای لازم برای صاف نگه‌داشتن مهره‌ها را وارد می‌کند.
• رشد استخوان‌ها را به سمتی هدایت می‌کند که از افزایش زاویه انحنا جلوگیری شود.
• در موارد خفیف، حتی ممکن است تا حدی انحنا را کاهش دهد.
• بریس درمانی، یک راه غیرجراحی مؤثر و مورد تایید جهانی است که به‌شرط رعایت درست و مستمر توسط کودک و خانواده، نتایج بسیار خوبی دارد.

انواع بریس مورد استفاده برای کودکان

در حال حاضر، چند نوع بریس برای اسکولیوز کودکان وجود دارد که انتخاب آن بسته به نوع انحنا، زاویه انحراف و سن بیمار انجام می‌شود:

۱٫ بریس بوستون (Boston Brace)

رایج‌ترین نوع بریس در دنیا

مناسب برای انحنای ناحیه کمری و سینه‌ای

طراحی شده برای استفاده زیر لباس

پوشیدن آن به‌صورت ۲۳ ساعت در شبانه‌روز توصیه می‌شود

۲٫ بریس میلواکی (Milwaukee Brace)

مناسب برای انحناهای بلندتر یا در نواحی بالاتر ستون فقرات (گردنی و سینه‌ای)

دارای حلقه گردنی برای اصلاح انحنای بالا

به دلیل ظاهر مشخص، کمتر ترجیح داده می‌شود اما در برخی موارد اجتناب‌ناپذیر است

۳٫ بریس شنو (Chêneau Brace)

جدیدترین مدل با طراحی سه‌بعدی

بسیار مؤثر در انحنای‌های ترکیبی و پیشرفته

قالب‌گیری دقیق با اسکن سه‌بعدی انجام می‌شود

راحت‌تر برای استفاده و پنهان‌کردن زیر لباس

هر کدام از این بریس‌ها باید کاملاً متناسب با بدن کودک طراحی و ساخته شود؛ استفاده از بریس آماده یا غیرسفارشی نه‌تنها بی‌اثر، بلکه در مواردی مضر است.

نقش بریس در جلوگیری از پیشرفت انحنا

استفاده از بریس در کودکان مبتلا به اسکولیوز نه‌تنها راهی برای اصلاح فرم ستون فقرات است، بلکه در بسیاری موارد بهترین ابزار برای جلوگیری از بدتر شدن انحنا به‌شمار می‌رود. به‌ویژه در کودکانی که در سنین رشد سریع قرار دارند، استفاده از بریس می‌تواند مانع پیشرفت انحنا شده و نیاز به جراحی را به تعویق انداخته یا حتی کاملاً حذف کند.

بریس چگونه عمل می‌کند؟

بریس با وارد کردن فشار هدفمند به نواحی خاصی از قفسه سینه و کمر، ستون فقرات را در وضعیتی نگه می‌دارد که به رشد متقارن استخوان‌ها کمک کند. وقتی که بدن کودک در حال رشد است، این فشارها باعث می‌شود استخوان‌های در حال رشد به‌جای دنبال کردن مسیر انحراف، در جهت اصلاح شده قرار بگیرند.

برای اثربخشی واقعی، بریس باید:

دقیقاً متناسب با بدن کودک ساخته شود (بریس سفارشی)

طبق برنامه‌ی تجویز‌شده توسط متخصص، در ساعت‌های مشخص استفاده شود (معمولاً ۱۸ تا ۲۳ ساعت در روز)

به‌طور منظم بازبینی و تنظیم مجدد شود

کلینیک ارتوپدی فنی پارسه؛ تخصصی‌ترین مرکز ساخت بریس در تهران

اگر به دنبال مرکزی معتبر و متخصص برای تهیه بریس کودک خود هستید، کلینیک ارتوپدی فنی پارسه در خیابان مطهری تهران یکی از بهترین انتخاب‌هاست. این کلینیک سال‌ها تجربه در زمینه طراحی و ساخت بریس‌های سفارشی مخصوص کودکان مبتلا به اسکولیوز دارد و با بهره‌گیری از فناوری‌های روز دنیا، خدماتی کاملاً علمی و حرفه‌ای ارائه می‌دهد.

ویژگی‌های برجسته کلینیک پارسه:

• طراحی با اسکن سه‌بعدی بدن کودک
• ساخت بریس‌های شنو، بوستون و مدل‌های پیشرفته دیگر
• همکاری با پزشکان ارتوپد و فیزیوتراپیست‌های متخصص در درمان اسکولیوز
• جلسات آموزشی برای والدین و کودکان درباره نحوه استفاده صحیح از بریس
• پیگیری و تنظیم‌های دوره‌ای با رشد کودک